Skildre, ikkje diktere

To handverk, og dette valde det andre

Det finst to måtar å behandle eit språk på. Den første seier korleis ein burde skrive: arbeidet til grammatikken, korrekturlesaren, stilhandboka. Det heiter preskriptiv.

Den andre ser på korleis det faktisk blir skrive, utan å rette nokon: forkortingane, teiknsetjinga som fell bort, orda som blir funne opp undervegs. Det heiter deskriptiv, og det er det språkforskarane gjer.

Begge er nyttige, og ingen av dei er ein leir ein må melde seg inn i. Men eit tastatur er ingen språkvask: det les ikkje manuskriptet ditt, det er med deg i ein samtale. Å rette nokon medan dei snakkar, har eit anna namn.

Dette tastaturet er altså deskriptivt. Det later ikkje som om det veit kva som er rett. Det lærer det du skriv, og hjelper deg å skrive det raskare.

Korleis det ser ut i praksis: det føreslår, du bestemmer →

Måten du skriv på har eit namn: idiolekten din

Språkforskarane kallar idiolekt den bruken ein einskild person gjer av språket sitt: ordforråd, vendingar, forkortingar, teiknsetjing. To personar i same familien deler ikkje den same.

Slik byrjar teksten til denne appen i App Store: vi gjer ikkje alle dei same skrivefeila. Ein statistisk autokorrektur siktar mot midten til alle — og midten til alle er sin ingen idiolekt. Difor bommar han så ofte nettopp hos deg.

Ein regel du skriv, siktar berre mot deg. Han kan ikkje ta feil person.

Kva det ordet ikkje dekkjer

Det er greitt å vere tydeleg på kva omgrepet tyder: ein idiolekt høyrer til språket, ikkje til fingrane. Han seier ingenting om geometrien til tommelen din.

Og likevel er det den andre halvdelen av arbeidet. Dette tastaturet hugsar dessutan det nøyaktige punktet der fingeren din landar på kvar tast — som ikkje er midten, og ikkje er det same som mitt.

To lag altså, som ein ikkje bør blande saman: det du skriv, som høyrer til språket, og korleis du tastar det inn, som høyrer til rørsla. Appen arbeider med begge. Han later ikkje som om dei er det same.

Korleis ei avgjerd blir teken her

Ein design blir forsvart med tal, eller så blir han ikkje forsvart. Tre vanar, og du kan etterprøve dei alle på denne nettstaden:

• Finne målinga før ein bestemmer, ikkje etterpå.
• Oppgje kjelda, så du kan etterprøve det utan å måtte tru oss på vårt ord.
• Publisere det som motseier oss. Sida «Det vi har lese» tek opp eit funn som talar mot dette tastaturet: autokorrektur hjelper faktisk skrivefarten. Det står der fordi det stemmer.

Og når eit tal er eit overslag og ikkje ei måling, blir det merkt som det: språkkartet seier rett ut at ingen, nokon stad, måler kva språk verda skriv meldingane sine på.

Studiane vi har lese, med kjeldene sine →
Våre eigne tal, med grensene sine →

Utan korpus — og det er eit avkall

For å studere eit språk samlar ein eit korpus: store mengder ekte tekst, henta frå ekte menneske. Det er råstoffet til handverket, og ein tastatur-app ville sitje perfekt til å byggje eit.

Denne samlar ingen. Ingenting av det du skriv forlèt nokon gong telefonen din: ikkje eit ord, ikkje ei setning, aldri. Det finst ingen tenar, på sida til utviklaren, som teksten din kunne passere.

Det kostar noko, og det skal seiast: vi kjem aldri til å vite korleis «folk» skriv i det heile. Det tastaturet lærer, lærer det i telefonen din, for deg, og der blir det.

Sjølv den anonyme målinga som appen kan be deg godta — avslått som standard, og tilbakekallande når du vil — ber fjorten teljarar og ingenting meir: ikkje eit ord, ikkje ein tast, ikkje ein skriverytme. Ingen kunne byggje ein språkstudie av det. Vi først og fremst ikkje.

Kva som faktisk forlèt telefonen din, i detalj →